KÖRLÜK

 

Körlük, José Saramago tarafından kaleme alınmış, oldukça akıcı bir kitaptır. Konusu açısıyla olduğu kadar, noktalama işaretlerinin kullanımıyla da dikkat çeken kitapta, konuşmalar konuşma çizgisiyle değil de virgülle ayrılarak belirtilmiş ve virgülden sonra konuşmalar büyük harfle başlamıştır. Bu olağan dışı kullanım kitaba başka bir hava kattığı gibi, hikâyenin akıcılığını da olumlu manada etkiler nitelikte. İsminden de anlaşılacağı üzere kitap, körlüğü ele alır ancak bu körlük bulaşıcı olması bakımından bildiğimiz körlükten farklıdır. Hikâye, bir adamın araba sürerken aniden beyaz bir körlüğe yakalanmasıyla başlar, ardından insanlar çorap söküğüne benzer bir şekilde yavaş yavaş kör olmaya başlar ve artık kullanılmayan bir akıl hastanesine terk edilirler. Evet, terk edilirler diyorum çünkü canavarlaşmış gibi muamele görürler… Sonunda, bu körlük tüm ülkeyi etkileyen bir pandemiye dönüşür. Hikâye boyunca sadece bir kadın kör olmaz ve belki de ana mesajın okura ulaşması yolunda canla başla çalışarak, verilmek istenen mesajı çok iyi bir şekilde ileten güçlü bir karakter haline gelir. Kitap her açıdan oldukça zengin ve kazıdıkça insanın dünyaya bakış açısını geliştiren bir özelliğe sahip... Bu yazımda kitapta önemli olarak algıladığım 'körlük' olgusundan bahsetmek istiyorum.

Vermek istediği en önemli mesajlardan birisi ve belki de en önemlisi, insanların mecazi bir körlük içerisinde olduğudur. İnsanoğlu sadece kendisini düşünür ve bencildir, etrafında olan bitene karşı kayıtsızdır yani kördür ve problem kendisine dokunmadığı müddetçe onun için bir sorun teşkil etmez… Örneğin, ilk kör kör olduktan sonra onu evine götürmeyi teklif eden adam tarafından dolandırılır. Arabasını alıp kaçan hırsız bir süre sonra kör olur ve ironik bir şekilde aynı koğuşa düşerler. Ayrıca deliler hastanesinde tutulan körlere karşı, tek istedikleri bu hastalığın kendilerine bulaşmasını engellemek olan, görebilen askerlerin aşağılayıcı davranışları, körlere yemek verirken yaklaşmamaları için silahla tehdit edip, ateş etmeleri ve onlara canavarmış gibi davranmaları bu durumu özetleyebilir nitelikte… Daha da önemlisi hala insan olan, duyguları ve ihtiyaçları olan bu körleri deliler hastanesine tıkan hükümetin körlere karşı aldığı tavır oldukça üzücüdür. Kendi vatandaşlarını koruduğunu savunan bu hükümet, olayın kurbanı olan diğer vatandaşlarını es geçerek, sadece kendi koltuklarını koruma sevdası içindedir…

 Aynı zamanda beyaz körlüğe yakalanan insanların da mecazi bir körlük içerisinde olduğu vurgusunu yapmakta fayda var. Kitapta, insanlığın gelebileceği en kötü, en savunmasız durumda bile insanoğlunun yine kendisini düşünerek en alt seviyeye gelebildiğini çok iyi göstermektedir. Örnekleyecek olursak, karantinada oldukları süre boyunca hırsız körler, diğer körlerin yiyeceklerini çalarak kendilerince bir kapitalist sistem oluşturmaya çalışıp, en çok kazanan yani gün sonunda en çok karnı doyan grup olmayı başarırlar. Kapitalist sistem diyorum çünkü hırsızlıklarına ilk başlarda diğer körlerin en değerli eşyalarını alıp, yemek vererek başlarlar. Bir şeyleri kalmayan körlerden bu sefer de kadınlarını vermelerini dayatırlar…

Bu yaşanan mecazi körlüğü yazar daha ruhani bir havayla sonlandırır. Kitabın son kısımlarında akıl hastanesinden kurtulabilen körler, doktor ve karısının evine geçer ve balkonda, yağmur suyuyla yıkanarak sadece vücutlarının kirini değil, aynı zamanda da ruhlarında ki kiri yıkayarak arındırırlar. Hatta kitapta “biraz da olsa temizlemek istiyordu, bu dayanılmaz ruh kirliliğini” şeklinde bahsedilir. Zaten bu arınmanın üzerinden kısa bir süre geçtikten sonra karakterler tek tek aydınlanmaya ve gözlerine kavuşmaya başlar.

Toparlayacak olursak, Körlük her açıdan birçok yoruma açık bir kitap... José Saramago kitabı yazarken bilerek bazı boşlukları doldurmaz adeta… Bazı noktaları da bilerek vurgular gibi duruyor. Bu da kitabın tam bir usta kaleminden çıktığını belli eder nitelikte... Hikâye özellikle günümüz insanını kategorize etmesi açısından oldukça başarılı duruyor. Kitap insanların her koşulda, var olan bencilliğini vurgularken; aynı şekilde insanların her koşulda iyi insan ve kötü insan şeklinde var olabileceğinin de altını çiziyor. Nerede olursak olalım, hangi ırktan gelirsek gelelim tüm insanlar aynı şeyleri yapar demek istiyor yazar. Karakterleri isimlendirmemesi ya da olayın geçtiği ülkeyi belirtmemesinin sebebi de bu olmalı…